Oorlogsproeverij

Bloembollen eten? We moeten er niet aan denken! Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog hadden veel mensen helaas geen keuze en zetten ze hun tanden toch in de knapperige bolletjes. Sinds 2013 organiseren we op 4 mei een Oorlogsproeverij en proeven gasten oorlogsvoedsel tijdens een presentatie over eten & drinken in de jaren 1940-1945. De proeverij wordt vooraf gegaan door een presentatie van een aantal bijzondere bronnen over voedsel in oorlogstijd uit het Regionaal Archief Nijmegen en een korte historische rondleiding door de binnenstad door Stadswandeling Nijmegen.

Praktische informatie

Deze proeverij kun je boeken als individu, stel of groepje tot 10 personen. Je geniet van de proeverij samen met de andere gasten die zich inschrijven voor deze activiteit.

Oorlogsgerechten

De gerechtjes die geproefd werden komen uit kookboekjes die in de beginjaren van de Tweede Wereldoorlog werden uitgegeven. Het zijn echte ‘hamsterrecepten’: gerechten met ingrediënten die de maag goed vullen en waar veel voedingsstoffen in zitten, zodat het lichaam goed gevoed wordt met weinig ingrediënten. Het devies was veel volkoren granen, aardappelen en peulvruchten in plaats van bijvoorbeeld witbrood en sla. De kookboekjes staan ook vol met bezuinigingstips: je thee vermalen tot gruis, meerdere keren koffie zetten van één zakje, een kwastje gebruiken om je pan te beboteren en een hooikist gebruiken om te koken.

In Nederland was in de jaren vlak voor de Tweede Wereldoorlog een ingenieus distributiesysteem ontwikkeld, dat al voor de oorlog in gang werd gezet. Dit had een opmerkelijk gevolg. Voor de oorlog was er in ons land nog een behoorlijk verschil tussen arm en rijk en dat uitte zich ook in het voedingspatroon. Na invoering van het distributiesysteem, waarin het meest voedzame eten werd verspreid en dat op basis van gelijkheid opereerde, had iedereen toegang tot voedzame producten en maaltijden. Nederlanders zijn nog nooit zo goed en gezond gevoed als in de eerste jaren van WOII. Maar hoe kan het dan dat mensen tulpenbollen zijn gaan eten en van honger overleden zijn tijdens de hongerwinter in 1944? Dit schrijnende verhaal, samen met veel wetenswaardigheden over eetgewoonten en de keuken in de jaren 1940-1945, werd op 4 mei uitvoerig uit de doeken gedaan.

Op het menu: krachtrondjes

In 1940 verscheen het kookboekje Ons dagelijksch brood. Goede maaltijden in oorlogstijd van C.J. Ooms-Vinckers en A.J. Reiding. Een boekje vol stevige voedzame kost, met soms heel aardige recepten. Op verzoek van de gasten hierbij het recept voor krachtrondjes.

Voor circa 15 koekjes:
150 gram havermoutvlokken
1 ei
4 eetlepels karnemelk
1 flinke eetlepel tomatenpuree
Peper
Zout
Aroma*
50 gram belegen kaas

Doe de havermout in een bakje. Roer het ei los met de karnemelk in een ander bakje en voeg de tomatenpuree, peper, zout en het aroma toe en meng goed door elkaar. Giet dit mengsel op de havermoutvlokken en schep het goed om, zodat de vlokken bedekt zijn met het mengsel. Laat het zo een half uurtje afgedekt staan. Rasp in de tussentijd de kaas. Voeg deze na een half uurtje toe aan het mengsel en roer goed door elkaar. Vorm er met je handen kleine rondje koekjes van. Het mengsel goed aandrukken!

Doe wat boter in de pan en bak hierin de rondjes op half hoog vuur tot ze goudbruin zijn, aan beide zijden.

*Aroma kun je kopen in de supermarkt in een klein geel busje onder de naam Aromat. Het is een poedertje van vooral gedroogde uien. Het is sterk van smaak. Aroma wordt vaak genoemd als ingrediënt in gerechten in het kookboekje Ons dagelijksch brood.

Bloembollen als delicatesse

Je verzint het niet snel, maar in de Oudheid stonden bloembolletjes regelmatig op het menu. Het was een delicatesse, hoewel er volgens sommigen wel erg veel ingrediënten toegevoegd moesten worden om de knapperige bolletjes op smaak te brengen. Athenaeus schrijft: Kijk, als je wilt, naar de bollen, en zie wat een verkwisting er nodig is voor zijn reputatie – kaas, honing, sesamzaad, olijfolie, ui, azijn, silphium. Op zichzelf genomen is het saai en bitter. Nou, ik krijg daar eigenlijk wel trek van en een receptje vormde zich al snel in mijn hoofd. Ik kan je aanraden om het een keer te proberen.

Benodigdheden
10 tulpenbolletjes* (ecologisch**)
50 ml honing
50 ml witte wijnazijn
50 ml olijfolie
mespunt asafoetida***
2 sjalotjes
75 gram feta
1 eetlepel sesamzaad

Bereiding
Maak de tulpenbolletjes schoon: haal het bruine vliesje van de bol af en snijd dan de boven- en onderkant van de bol af. Snijd de bol doormidden. Haal de kleine bittere kern eruit en gooi weg. Haal de verschillende laagjes van de gehalveerde bolletjes uit elkaar. Spoel de stukjes goed schoon onder de kraan.

Blancheer de stukjes bol 30 seconden in zacht kokend water en spoel dan direct af met koud water, zodat ze niet door garen.

Rooster het sesamzaad in de oven of een koekenpan tot het lichtbruin is en laat het afkoelen. Snipper de sjalotjes heel fijn. Snijd de feta in hele kleine vierkante blokjes. Meng honing, wijnazijn, olijfolie en asafoetida goed door elkaar en voeg de gesnipperde sjalot toe. Voeg daarna de bloembolletjes en fetablokjes toe en schep voorzichtig door elkaar. Bestrooi tenslotte met sesamzaad.

*Het recept uit de Oudheid is met wilde hyacinthbolletjes, maar die zijn bijna niet te krijgen (wel in Italië overigens). De tulp was er nog niet in de Oudheid, maar is een zeer smakelijk alternatief en naar mijn mening de best eetbare bloembol.
**Tip voor ecologische bollen: www.ecobulbs.nl
***Asafoetida wordt ook wel Duivelsdrek genoemd, te verkrijgen bij Aziatische winkels (helaas vermengd met bloem). Of bestel een hele mooie en pure variant via onze webshop.

Oorlogsproeverij
Datum: –
Tijd: –
Kosten: –
Reserveren: –
Locatie: historisch kookatelier eet!verleden
In samenwerking met: Stadswandeling Nijmegen, Regionaal Archief Nijmegen en 4 & 5 mei Comité Nijmegen.

RESERVEER